X.Manteca, E.Mainau, D.Temple
Więcej informacji
Pobierz kartę techniczną w formacie PDF
Pojęcie dobrostanu zwierząt obejmuje trzy elementy: naturalne biologiczne funkcjonowanie zwierzęcia (które m.in. oznacza pewność, że zwierzę jest zdrowe i dobrze odżywione), jego stan emocjonalny (brak negatywnych emocji takich jak ból i chroniczny strach) i jego zdolność do wyrażania pewnych standardowych zachowań (Fraser i in., 1997). Jednakże nie wszystkie zachowania są równie istotne z punktu widzenia dobrostanu zwierząt. Z praktycznego punktu widzenia, wyraźnym wskazaniem, że dane zachowanie jest ważne, jest sytuacja, gdy zwierzę wykazuje reakcję stresową lub zaburzone zachowanie w momencie uniemożliwienia wykonania tego zachowania. Budowanie gniazda przez ciężarną lochę lub odruch rycia u trzody są przykładami takich właśnie zachowań. Te trzy zasady nie muszą być ze sobą sprzeczne; jednakże są one często komplementarne (Mendel, 2001).
Dobrostan zwierząt wykorzystuje
Wszystkie trzy wymienione wcześniej zasady są zawarte w wielu „oficjalnych” definicjach dobrostanu zwierząt. Na przykład, Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt uważa, że zwierzę posiada prawidłowy dobrostan, jeśli jest zdrowe, trzymane w odpowiednich warunkach, dobrze odżywione, jest w stanie wyrazić wrodzone zachowania i nie cierpi z powodu bólu, strachu i stresu (WOAH, 2008).
Zasada pięciu wolności zwierząt
Zgodnie z zasadą „pięciu wolności” dobrostan zwierzęcia jest zapewniony, gdy spełnionych jest pięć następujących warunków (FAWC, 1992; 1993):
- Zwierzę jest wolne od głodu, pragnienia i niedożywienia, ponieważ posiada stały dostęp do wody pitnej i odpowiedniego pokarmu.
- Zwierzę jest wolne od dyskomfortu fizycznego i termicznego, ponieważ ma dostęp do bezpiecznego schronienia i wygodnego miejsca odpoczynku.
- Zwierzę jest wolne od bólu, urazów i chorób, dzięki odpowiedniej profilaktyce i/lub szybkiej diagnostyce i leczeniu.
- Zwierzę jest w stanie wyrazić większość swoich normalnych zachowań, ponieważ posiada wystarczającą ilość miejsca, zapewnione odpowiednie wyposażenie i towarzystwo innych zwierząt swojego gatunku.
- Dzięki odpowiednim warunkom mającym na celu zapobiegać psychicznemu cierpieniu, zwierzę nie odczuwa strachu lub niepokoju.
Zasada „Pięciu wolności” oferuje bardzo użyteczne i praktyczne podejście do badań nad dobrostanem, a zwłaszcza do jego oceny w gospodarstwach hodowlanych, podczas transportu i uboju. Dodatkowo posłużyła ona jako podstawa dla wielu przepisów o ochronie zwierząt w Unii Europejskiej i innych częściach świata. Jednakże, pomimo wyraźnej użyteczności, posiada ona dwie wady. Po pierwsze, jest czasami zbyt ogólna, a po drugie, niektóre z pięciu wolności kolidują ze sobą. Aby rozwiązać te problemy, zaproponowano nieco inne podejście oparte na tych samych zasadach. Na szczególną uwagę zasługuje projekt Welfare Quality® dt. oceny dobrostanu zwierząt. Projekt Welfare Quality® był pięcioletnim projektem badawczym Unii Europejskiej rozpoczętym w maju 2004 roku i obejmującym ponad 40 instytucji naukowych z 15 różnych krajów. Jednym z jego celów było opracowanie europejskich norm z zakresu oceny dobrostanu zwierząt. W przeciwieństwie do innych protokołów, wykorzystujących głównie parametry techniczne otoczenia, reguły projektu Welfare Quality® opierają się przede wszystkim na obserwacjach zachowania zwierząt.
Ocena ogólnego dobrostanu zwierząt
Według protokołów Welfare Quality® podczas oceny dobrostanu zwierząt należy odpowiedzieć na cztery pytania:
- Czy zwierzęta są odpowiednio żywione?
- Czy zwierzęta są utrzymywane są w odpowiednich warunkach?
- Czy zwierzęta są zdrowe?
- Czy zachowanie zwierząt odzwierciedla ich zoptymalizowane stany emocjonalne? Ostatnie kwestia może być najbardziej innowacyjnym i kontrowersyjnym aspektem. Mówiąc najprościej, odnosi się ona do faktu, że zwierzęta nie powinny odczuwać strachu, bólu, frustracji lub jakiegokolwiek innego negatywnego stanu emocjonalnego, przynajmniej w przewlekły lub bardzo intensywny sposób.
Trzymanie świń na ściółce ze słomy pozwala im wyrażać swoje naturalne zachowania związane z żerowaniem.
Zasady i kryteria protokołów jakości dobrostanu®
Te cztery pytania pozwalają stworzyć zestaw 12 kryteriów, na których powinien opierać się każdy system oceny dobrostanu. Kryteria te, pogrupowane odpowiednio wg. czterech pytań, są następujące:
Odpowiednie karmienie
- Brak długotrwałego głodu
- Brak długotrwałego pragnienia
Odpowiednie warunki bytowania
- Komfort miejsca odpoczynku
- Komfort termiczny
- Swoboda ruchowa
Dobry stan zdrowia
- Brak obrażeń
- Brak chorób
- Brak bólu wywołanego przez procedury takie jak kastracja, obcinanie ogonów, usuwanie rogów itp.
Odpowiednie zachowanie
- Wyrażanie odpowiedniego zachowania społecznego charakteryzujące się równowagą pomiędzy aspektami negatywnymi (np. agresja) oraz pozytywnymi.
- Właściwa ekspresja innych zachowań, np. równowaga między aspektami negatywnymi (np. stereotypowe zachowanie) i pozytywnymi.
- Dobre relacje człowiek-zwierzę, zwierzęta nie boją się ludzi.
- Pozytywny stan emocjonalny
„Termin dobrostan odnosi się do stanu danej jednostki w stosunku do swojego otoczenia i jest mierzalny”
(Donald Broom, badacz dobrostanu zwierząt)
Obserwacja zachowania zwierząt pozwala na ocenę dobrostanu zwierząt w intensywnych i ekstensywnych systemach produkcji
Podsumowanie
Podsumowując, następujące zasady dt. dobrostanu powinny zostać zapamiętane:
|
Bibliografia
- Botreau R, Veissier I, Butterworth A, Bracke M B M and Keeling L J 2007 Definition of criteria for overall assessment of animal welfare Animal Welfare 16: 225-228
- Farm Animal Welfare Council 1992 FAWC updates the five freedoms Veterinary Record 17: 357.
- Farm Animal Welfare Council 1993 Second Report on Priorities for Research and Development in Farm Animal Welfare. Londres: DEFRA.
- Fraser D, Weary D M, Pajor E A and Milligan B N 1997 A scientific conception of animal welfare that reflects ethical concerns Animal Welfare 6: 187-205.
- Mendl M 2001 Animal husbandry: Assessing the welfare state Nature 410: 31-32
- World Organization of Animal Health 2008 Introduction to the recommendations for animal welfare, Article 7.1.1. Pages 235-236 in Terrestrial Animal Health Code 2008. World Organization for Animal Health (OIE), Paris, Francia.
